Artan tasa: Otizm

Csa Haber Kasım 08, 2021

Meltem Günay –  Çocukluk çağında başlayan nöro gelişimsel bozukluk olarak tanımlanan ve giderek artan otizm spektrumundaki en kıymetli problemlerden biri ise ailelerin kabullenmeleri. Ailelerin çocuklarından farklılık gözlemlese bile etraflarının de tesiriyle doktora gitmeyi geciktirdiklerini ve sorunu kabullenmek istemediklerini lisana getiren Süleyman Demirel Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sıhhati ve Hastalıkları Anabilim Kısmı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ümit Işık, hem görülme sıklığı artan otizmin belirtilerini anlattı hem de ailelere yol gösterecek bilgiler verdi.

Altıncı aydan itibaren dikkat

Otizmin lisan, toplumsal etkileşim ve sonlu irtibat, tekrarlayıcı davranışlar ve ilgi alanlarıyla karakterize olan nöro davranışsal bozukluk olarak tanımlanabileceğini söyleyen Dr. Işık, “Görülme sıklığına bakarsak birinci tanımlandığında 10 binde bir olarak görülürken, 2020 yılında her 54 yeni doğan çocuktan birinde otizm gelişme riski olduğuna dair datalar var. Erkek çocuklarında bu oran daha yüksek. Bu çocuklar altıncı aydan itibaren farklılaşıyor, 12. aydan itibaren net fark ediliyor, 15 aydan itibaren teşhis konuluyor. Burada ne kadar erken periyotta bir müdahale alırsa o çocuğun hayatı o kadar farklılaşır” dedi.

Dr. Işık ailelerin dikkat etmesi gereken noktaları ise şöyle anlattı;

“En temel müracaat çocuğun konuşmasının gecikmesi. Olağanda bir çocuğun 18 aya kadar söz çıkarması, iki yaşına kadar cümle kurması gerekiyor. Şayet bunlar yoksa kesinlikle otizm açısından pahalandırmak gerekiyor. Lisanda konuşma gelişimi var fakat monoton bir ses tonu varsa yani konuşması farklıysa, kendisine has bir lisan kullanımı varsa, sözleri anlaşılmıyorsa, kendi kendine mırıldanıyorsa, kendi kendine söylediğini tekrarlıyorsa dikkat. Yeniden bir çocuk, iki aylıkken toplumsal gülümseme dediğimiz büyüklerimizin ‘melekler güldürüyor’ dediği gülümsemeyi yapmıyorsa, anneyle göz teması kurmuyorsa, altı aydan itibaren anneyle yabancıyı ayırt etmeyip herkesin kucağına gidiyorsa, dokuzuncu aydan itibaren anne odadan çıktığında reaksiyon vermiyorsa, kendi kendine vakit geçirmeyi tercih ediyorsa, yedi sekiz aylıkken ismi söylenince bakmıyorsa, 12 aylıkken işaret parmağıyla bir şeyleri göstermiyorsa, ‘bak’ denilip işaret edilen yere bakmıyorsa, 12 aylıkken bay-bay yapıp öpücük atar üzere yapmıyorsa, 1.5 yaşında hayali oyunlar oynayıp ‘mış’ üzere yapmıyorsa, iki yaşında akranlarının ortasına katılmıyorsa, kendi kendine oyunlar oynamak istiyorsa yeniden otizm açısından değerlendirilmeli. Sonlu tekrar edici davranışlarda ise kanat çırpma, kendi etrafında dönme, sallanma, parmak ucunda yürüme üzere davranışlar, tıpkı elbiseyi giyme, birebir yoldan gitme üzere aşikâr rutinlere çok bağlılık, sese, kokuya, ışığa karşı çok hassaslık üzere durumlarda da çocuğun kesinlikle kıymetlendirilmesi gerekiyor. Bunların birden fazla 18 aylıkken ortaya çıkar ve bu devirde teşhis alarak erken müdahale planı başlatılır.”

Etrafınıza kulak asmayın

Dr. Işık’ın dikkat çektiği en değerli nokta ise ailelerin tanıyı kabullenme basamakları. Dr. Işık, “Ebeveynler çocuklarında farklılık olduğunun farkında olsa bile aile büyükleri, komşular ‘bir şey yok, vakitle toparlar, babasına da geç konuştu’ üzere kelamlar söylüyor, aile çocuklarının toplumda ‘damgalanmasını’ istemiyor. Geçer diye bekliyor. Dün bir çocuk gördüm 28 aylıktı. Anneye sordum ne vakit fark ettin diye 18 aylıkken fark ettim dedi. 10 aydır bekliyor, gelmemiş. Bu büyük bir kayıp vakit.

Aileler bu tanıyı koymayacak tabip arayışına giriyor, otizm sözünü duymamak için uğraş sarf ediyor. En temel nokta şu kapıdan giren çocukla, kapıdan çıkan çocuk ortasında hiçbir fark yok. Geçen vakit bizim aleyhimize işliyor. En temel şeyi tespit ettik çabucak erken periyotta eğitimle müdahaleye başlamamız gerekiyor.”

Ekran otizm yapmaz

Dr. Işık’ın dikkat çektiği bir nokta televizyon, tablet üzere ekranların otizme neden olmayacağı. Dr. Işık, “Otizm gibisi belirtilere neden olabilir fakat otizm yapmaz. Ekran kullanımına bağlı uyaran eksikliği olur. Lakin ekranı kesip çocukla oyun oynamaya başladığınızda belirtiler ortadan kalkar. Otizm ekranlardan olacak diyecek kadar kolay bir rahatsızlık değil” dedi.

Uyanık olduğu her an eğitim 

Otizm tanısı almış çocukların uyanık oldukları her saniye özel eğitim alması gerektiğini söyleyen Dr. Işık, bu noktada ailelerin yapması gerekenleri de şöyle anlatıyor; “Ebeveynler çocukla oyun oynama hünerlerini oluşturmalı. Bizim çocuğun liderliğini takip etmemiz gerekiyor. Mesela çocuk aldı arabayı tekerlerini döndürüyor, biz o arabayı oyun haline çevirerek ‘a ne hoş dönüyor tekerleri, haydi bir arada sürelim’ üzere daima konuşup, daima çocuğa uyaran verip, çocuğun liderliğini izleyip çocuğa yedire yedire, süreçleri sürdürmemiz gerekiyor. Onu taklit etmemiz, göz teması kurmamız, onunla vakit geçirip bunu eğlenceli vakte döndürmemiz gerekiyor. Bu çocukların cam bir fanus içinde olduğunu düşünün bizim o camları kırıp çocuğun dünyasına adım atmamız gerek.”

Bu çocukların hayata kazandırılması için kesinlikle halkın bilinçlendirilmesi gerektiğinin altını çizen Dr. Işık kelamlarını şöyle tamamladı;

“Toptan empati kurma hünerimizi artırmalıyız. Erken periyottan itibaren bazen çocuk kreşe hazır olmuyor fakat aileler göndermeye çalışıyor. Burada da çocuğa ziyan veriyoruz. Göz teması kuruyorsa, seslenince bakıyorsa, işaret edilen yere bakıyorsa, yalnız kaldığında tekrarlayıcı hareketleri artmıyorsa o vakit bu çocuk kreşe hazırdır deriz. Kaynaşması sağlandıktan sonra öbür çocuklarla bir ortada olmasını sağlamak gerekiyor. Otizmli çocuk şayet ek bir sorunu yoksa diğer birine ziyan vermez.”

 

Csa Haber

Gündemin ve Magazinin Tek Adresi CsaHaber.com

Yorum Yap

E-posta adresiniz yayınlanmayacaktır. Gerekli alanlar işaretlenmiştir.*

Yorumlar (0)

Herhangi bir yorum yapılmamış.